پسری ازدیارارجان

ايران ديدني هميشه مي تواند سوژه يك سفرباشد.شهرهايش همگي قابليت ديدوبازديدي سياحتي دارند. سياحتي درحال ودرگذشته . گذشته اي به عمق تاريخ ازشمال تاجنوب ،وازشرق تاغرب .هرشهري خصوصيتي وهرخطه ،ويژگي اي دراين ميان سفربه نقاطي كه چندين ويژگي راباهم دارندلطف ديگري دارد. ويژگي هايي كه دست به دست هم مي دهندتادرسفري بهاري منطقه اي استراتژيك رابه استقبال ازمهمانان خودوادارنداستقبال ازسوي دشتي سرسبزدزگوشه اي ازجلگه خوزستان دياري بابيش از2هزارو800سال قدمت تاريخي شهري كه ميراث تمدن عيلامي رادارا است . منطقه تجاري – بازرگاني ، بوده خوش زراعت است وعلوه برخاطره دفاع ازايران درمقابل سپاه اسكندر، روايت هاي جنگاوري هاي اسماعليان راهم با"دژمهتابي"درخودجاي داده است (كه دراين موردبيشترتوضيح مي دهم) ودرگوشه وكنارشهرمناطق مختلفي رابانام امام هشتم شيعيان ميشناسندكه حديث سفرامام رضاازعراق به مشهد است .

شهري كه نامش گوياي تاريخ شهرباستاني ومعروف "ارجان "باارژن وزلزله ويرانگرآن است ".بهبهان"يكي ازشهرهاي ايران است كه باداشتن ويژگي هاي متعددنقطه اي استراتژيك دربهنه آن به شمارمي آيد.گذرگاهي بين خوزستان ، فارس ، بوشهروخليج فارس ميزباني طنازكه عطرگل هاي نرگسش هوش ازسرهرمهماني مي ربايد."بهبهان"همان شهري كه ازدو"بهو"گرفته شده است. حديث مردمان متمدن "ارجان" است كه پس اززلزله خانه هاي بهترازقبل ساختندوآن را"بهبهو" ناميدند. 

گذرگاهي استراتژيك

بهبهان همان طوركه پيش ازاين گفته شدگذرگاهي است بين خوزستان ، فارس بوشهروخليج فارس درجنوب شرقي خوزستان وچيزي حدود185كيلومتري اهوازدرميان راه شيراز قرارگرفتخ است ازبهبهان تابندرديلم وخليج فارس كمتراز100كيلومتراست وكمي آن طرف ترهمبندربوشهرازاهوازبه سوي بهبهان ، پس ازرامهرمز وگذرازپالايشگاه  معروف "بيدبلند" درسراشيبي جاده ، دشت وسيع بهبهان ظاهرمي شود. منطقه اي وسيع وسرسبزكهميان كوه ورودخانه محصور شده است . گندمزارهاي بهبهان كمي بعداز سه راهي "اميرحاضر " ودركنارپايگاه هوايي بهبهان آغازميشوند. شايد زماني همه اين گندمزارهارادرختان زيتون پركرده بودند .به هرحال اندكي بعدباگذرازرودخانه "مارون "به ورودي شهرنزديك شده ، "فلكه استيل "پذرايمان مي شود.استيل ازآن جهت است كه آرم شركت گازباآبكاري استبل درميدان جلب توجه مي كند وبعدهم فلكه "بيدبلند" كه وجه تسميه اش راازهمان پالايشگاه يادگرفته است . ازاين به بعدديگرمناطق مختلف شهربهبهان است ولي خروجي شهرآوازه هريك پيش ازمحله هاي آن اهميت دارد. درمغرب جاده اي كه ازآن واردبهبهان شديم جاده اي وجوددارد كه به "جاده سيمان"معروف است وبه شمال شرقي بهبهان منتهي مي شود .

اين جاده پس ازهمجواري بارودخانه مارون به كارخانه سيمان بهبهان منتهي ميشودوپس ازآن دردل كوه مسيري راميسازد كه سالهاقبل درزمان حمله اسكندربه ايران يكي ازشديدترين درگيري هابين سپاهيان اسكندروارتش  ايران درگرفته است مي گوينداگرخيانت محليان آنجاكه ازاقوام مهاجربوده اند ،نبوداسكندردرهمين معبرازلشكريان سردارنام آور ايراني آريوبرزن شكست مي خورد.بااين حال سالهاپس ازآن ودرپس اين كوههادركوهي به نام "دژمهتابي"دومين قلعه ويژه جنگاوران حسن صباح بناشدتاروايت هاي اين خطه دوچندان شودواينك نيزباساخته شدن سدخاكي مارون براين روددرشكاف رشته كوههاي شمال بهبهان قدمگاه امام رضا(ع)ودژمهتابي ازنظرهادوربماندجاده سيمان البته اهميتي ديگردارد.

اهميتي كه باضربه بيل بولدوزري برخاك آن منطقه آوازه چندين هزارساله آن خطه راازدل خاك بيرون جهاند.

ميراثي ازدوره عيلامي

وقتي 23سال قبل بولدوزرهاي سازمان آب وبرق خوزستان قصدخاكبرداريبراي ساخت يك سد تنظيمي برمارون را   

داشتند به ناگاه جسمي آهنين خبرازآرامگاهي به نام "ارجان" داد.محوطه اي كه محل كشف آرامگاه ارجان درآن واقع است ، درسال 1310ه ش درفهرست آثارملي كشوربه ثبت رسيدودرپرونده ثپتي ازآن به عنوان خرابه هاي شهري متلق به دوره ساسانيان نام برده شده كه داراي 1200 طول و800مترعرض بود است . كشف اين آرامگاه كه ازتابوتي مفرغي با اشيايي با ارزش در آن تشكيل

ميشد سندي مستند بدست باستان شناسان داد تا در آن خطه و ديار جوياي  تاريخ ايرانيان 2800-2600

سال پيش شوند.

يك تابوت مفرغي با درپوش آن اسكلت جسد موميايي شده،جام مفرغي، خنجر مفرغي ؛ حلقه طلايي،

دكمه هاي طلايي، شمعدان مفرغي ، ميله نقره اي

ساغر مفرغي دو جداره، ظرف قيفي شكل مفرغي

كوزه نقره اي گل نوشته با خط ميخي ايلامي و اثر

مهر فلزي كوچك با نقش بر جسته و كاسه سفالي

همگي آثاري بودند كه نقطه عطفي در تاريخ اين سرزمين شدند.بر اساس نوشته هاي حك شده در جام مكشوفه در اين آرامگاه صاحب آن شناسايي شد.

اين جام بدليل نوشته حك شده بر پشت  آن متعلق

به"كيدين هوتران" پسر "كورلوش"است و

احتمالا وقايع چهار صحنه جام ارجان مربوط بدوران فرمانروايي كيدين هوتران است.

2 اين موضوع و اهميت آن وقتي روشن ميشود كه بدانيم "دكتر محمد رحيم صراف"در مورد نقوش جام

ارجان پادشاه نقش شده در آن دو تاريخ را بر اساس

بررسي وقايع موجود در نقوش و انطباق آن با

تاريخ ايلامي در نظر گرفته است.

يكي قرون 109 پيش از ميلاد مسيح و دوره دوم قرون 87 پيش از ميلادمسيح.

3 گر چه اين گنجينه عظيم تاريخي و سند وجود تمدن ايلامي در اين جطه هيچگاه امتيازي براي

جذب توريست به  منطقه  محسوب نشد و همه آن اشيا ديدني روانه پايتخت شد اما روياي

ساخته شده از روايتهاي شهر قديمي ارجان

همواره عده اي را به حفاري غير قانوني در شمال شرقي بهبهان واداشته است چرا كه با كمترين حفري

حداقل نصيب ماجرا جويان كاسه هاي سفالي  قديمي است.

ارجان يادگاري مدفون در دل خاك شمال  شرقي بهبهان ودر حاشيه همان جاده معروف سيمان

بين رود خانه مارون و دشت بهبهان وجاده در دل خاك شهر

"ارجان" مدفون است. هنوز در حاشيه رود مارون

شكافهايي كه بوسيله آن آب بدرون كانالها ميامده

بود وبرجانب شرقي آن رودي است كه ازكوه درآيد. وبه جانب شمال آن رودچهارجوي عظيم بريده اندوآب ازميان شهربه دربرده ، كه خرج بسيار كرده اند وازشهربگذرانيده ، وآخرشهربرآْن باغ ها وبستان هاساخته ونخل ونارنج وترنج وزيتون بسيارباشدوشهرچندانكه برروي زمين خانه ساخته اند ، درزيرزمين همچندان ديگرباشد. تابستان مردم شهر رابه واسطه آن آب، درزيرزمين ها ، آسايش باشد. آنچه ازهمين چندسطر تعبير مي شودحكايت ويژگي منطقه وتمدن وتجمع آن دارد. اگرهرمرد رانماينده يك خانواده حداقل5 نفري حساب كنيم جمعيت ارجان درزمان سفرناصرخسرو بالغ بريكصدهزارنفرتخمين زده مي شودكه نشان دهنده رونق وتحرك اين منطقه بوده است .ازسوي ديگر آنجاكه ناصرخسرومي نويسدچندانكه برروي زمين خانه ساخته اند، درزيرهمچندان ديگرباشد نشاندهنده معماري خاص ارجانيان درشهرسازي بوده است چركه آنهابدين ترتيب توانسته بودندازآب مارون وجريان آن خانه هاي خودراخنك كنند وتابستان هارابه زيرزمين بيايندوزمستان ها به بخش بالاي خانه بروند. ناصرخسرو البته ازديگرخصايص شهرارجان وجودمردمي باانواع مذاهب رابرمي شمرد .به هرحال اينك ازآن دياربررونق وخاطره انگيزجزطبيعتي بكرومنحصربه فرد نشانه اي براي جذب توريست تدارك ديده نشده كه هم به لطف خداوند وموقعيت حاصليخيزمنطقه است.ديگرسوهاي شهريكي ديگرازخروجي هاي شهربهسمت جنوب وبندرديلم وخليج فارس است جادهاي معروف به جاده در"گرموبه"كه

همراهي رود زهره با آن سرسبزي خاصي بآن ميبخشد

باز هم بر دشت بهبهان جلوه اي خاص بخشيده است

جاده "درگرموبه" بخصوص در تعطيلات نوروز

ميزبان كساني است كه براي دمي آسودن به طبيعت بكر آنجا پناهنده ميشوند.در اين ميان  "باغ رضوان"در اين جاده

بتازگي محلي دنج براي دوستداران طبيعت شده، جلوه خاصي دارد كه البته در نبوددرختان زيتون پذيراي

مهمانان محلي و غير محلي خود است.

ابتداي جاده درگرموبه بارگاهي معروف به"بشير نذير "

بدرقه مسافران خواهد بود.

از سوي ديگر شهر جاده خير آباد راه ارتباط خوزستان به

فارس و كهگلويه و بويراحمد است كه پذيراي مسافران شيرازو ياسوج و دو گنبدان ميشود.

در هر سوي شهر و به ويژه در نقاط مختلف آن بارگاه و آرامگاه امامزادگاني است كه بيش از هر چيز ديگري

تاكيد بر اعتقادات ويژه مردم بهبهان دارند.

با اين حال معماري اين بارگاه ها در كناربقاياي خانه هايي در محله "لب آب"

گذري برتاريخ معماري اين شهردارد"قنوات وخروار"دومحله معروف ديگر بهبهانندكه هريك خرده فرهنگي خاص ازفرهنگ اين شهررامعرفي مي كند. گرچه وجودكارخانه سيمان بهبهان ، پالايشگاه گازبيدبلند مشاغل صنعتي رابراي بهبهانيان رقم زدولي استعدادويژه جغرافيايي منطقه شرايطي خاص براي كشاورزان مدرن رارقم زده است . وجودآب وهواي خاص بهبهان آنجارابه مكان خاص براي كشاورزي تبديل كرده كه تاكنون كمترازآن بهره لازم برده شده است . اين امتيازات دركنار خصوصيت گذرگاهي آن مي تواندهرعقلي رابراي برنامه ريزي حساب شده بازرگاني تجاري دراين خصوص برانگيزاند.اين درحالي است كه نخلستان هاي اطراف بهبهان درنقاطي چون "تنگ تكاب"با"كره سيه"خرماهاي مرغوبي راعمل مي آوردكه درنوع خودكمتريافت مي شوند. خرماي ريز"خوسي "وخرماي درشت آن ،" كبكاب" معروفيتي منطقه اي داردتاآنجاكه اميرنشينان كشورهاي حوزه خليج فارس بسياري ازنخلستانهاي بهبهان راپيش خريد مي كنند. ازسوي ديگرماست بهبهان باطعم ومزه اي خاص هركسي رامعتاداستفاده خودكرده است واين سحرلذيذوقتي به اوج خودمي رسد كه ماست بهبهان دركنارپلوباقلاي به عمل آمده ازهمان دشت سفره ميزبان رارنگين كند .

"گل نرگس" بهبهان هم جايگاه خاصي دراين دشت حاصلخيز داردوگرچه نبود درخت هاي زيتون كه درتاريخ به كرات ازآن يادشده خلايي رابه وجودآورده اما همگي ويژگي هايي  است كه مي توانددرجذب سرمايه گذاري هايي توريستي وبازرگاني موثرواقع شود .

گرچه 23سال ازكشف آرامگاه ارجان ، تابوت كيدين هوتران و... گذشته است وگرچه هرمسافريفدم به بهبهان مي گذارد مي داند كه اين شهر چون ميراثي برجامانده ازدل تارخ ايران پذرايش شده است ولي هيچ مكاني دراين شهر يافت نمي شومدكه به صراحت گوياي اين قدمت باشد. بهبهان باطبيعت اطرافش ، باقدمت تاريخي مدفون درخاكش ، دركناراستعدادنهفته درخطه اش نيازمند مخديريتي كارا وخلاق است تاعلاوه برميزباني قطبي موثردراقتصادماشود.